سال گذشته مركز پژوهش‌هاي مجلس شوراي اسلامي در اظهار نظر كارشناسي خود پيرامون لايحه «الحاق ايران به كنوانسيون حفاظت از گونه‌هاي مهاجر وحشي» اعلام كرد: به دليل وجود زيستگاه‌هاي متعدد گونه‌هاي مهاجر و در خطر انقراض بودن آنها و همچنين به‌منظور همكاري‌هاي منطقه‌اي و بين‌المللي، عضويت جمهوري اسلامي ايران در سازمان‌هاي بين‌المللي از جمله كنوانسيون حفاظت از گونه‌هاي مهاجر به صلاح كشور است. به اين ترتيب ايران سال گذشته با تصويب مجلس شوراي اسلامي به كنوانسيون حفاظت از گونه‌هاي مهاجر(CMS )ملحق شد. هدف اين كنوانسيون حفاظت و مديريت كارآمد گونه‌هاي مهاجر وحشي است كه از فراز قلمرو ملي كشورهاي عضو به خارج مهاجرت مي‌كنند كه اين عمل توسط طرف‌هاي متعاهد با توافق دولت‌هايي كه در مسير مهاجرت قرار دارند، صورت مي‌گيرد.

در مفاد اين كنوانسيون آمده است كه جانوران وحشي در اشكال بي‌شمارشان‌، بخش‌ غيرقابل جايگزين سيستم طبيعي كره زمين را تشكيل مي‌دهند كه بايد به نفع بشريت حفظ‌ شوند.

كشورها در اين كنوانسيون به اين توافق رسيدند كه تمامي نسل‌هاي‌بشر بايد منابع‌ كره ‌زمين ‌را براي نسل‌هاي آينده حفظ كنند و التزام دارند كه از حفظ و بهره‌برداري خردمندانه اين ميراث درجايي‌كه ‌به‌كار گرفته مي‌شود، اطمينان حاصل كنند.

به اين ترتيب كشورهاي عضو متعهدند ‌حامي گونه‌هاي مهاجر جانوران وحشي‌اي باشند كه درون قلمرو ملي آنها زندگي و يا از فراز سرزمين آنها عبور مي‌كنند و متقاعد شده‌اند كه حفاظت و مديريت كارآمد گونه‌هاي مهاجر جانوران وحشي كه بخشي از دوره ‌زندگي‌ خود را در قلمرو ملي آنها مي‌گذرانند، اقدام هماهنگ تمامي آنها را مي‌طلبد. بر اساس مفاد اين كنوانسيون، وضعيت‌حفاظتي براي گونه‌هاي مهاجر زماني مطلوب به‌حساب خواهد آمد كه اطلاعات مربوط به ‌پويايي جمعيت گونه‌هاي مهاجر نشان ‌دهد كه آنها خودشان‌ را در درازمدت‌ به‌عنوان جزيي قابل دوام از اكوسيستم حفظ مي‌كنند. از اين رو بررسي‌ها بايد نشان دهد در درازمدت مسير مهاجرت‌ گونه‌هاي مهاجر نه در حال كاهش‌يافتن باشد و نه ‌احتمال‌ كاهش ‌پيداكردن داشته باشد. به اين ترتيب در حال حاضر بايد زيستگاه كافي براي نگهداري‌جمعيت گونه‌هاي مهاجر وجود داشته باشد، ‌همچنين اكوسيستم‌هاي مناسب به اندازه‌اي وجود داشته باشد كه مطابق با مديريت خردمندانه حيات‌وحش باشد و توزيع و فراواني گونه‌هاي مهاجر به‌پوشش و سطح‌ تاريخي خود نزديك شود. همچنين بر اساس مفاد اين كنوانسيون «وضعيت‌حفاظتي‌» زماني نامطلوب است كه هر كدام از شرايط ذكر شده‌ تامين نشود.

كشورها بايد توجه كنند كه به‌كار گرفتن واژه «در خطر» براي يك‌گونه مهاجر خاص به اين معني است‌ كه ‌آن‌گونه مهاجر در سراسر يا بخش‌قابل‌توجهي از مسير خود، در خطر انقراض قرار دارد. همچنين «مسير مهاجرت‌» به‌تمامي‌مناطق خشكي‌و آبي اطلاق مي‌شود كه يك گونه مهاجر در آن ساكن شده، موقتا توقف كرده يا از فراز آنها طي مسير عادي مهاجرتش عبور مي‌كند و اين مسير مهاجرت بايد كاملا تحت نظارت و كنترل به‌منظور حفاظت آنها باشد.

پرندگان شكاري

به دنبال تصويب مجلس شوراي اسلامي براي الحاق به كنوانسيون حفاظت از گونه‌هاي مهاجر ()CMS با تلاش‌ها و پيگيري‌هاي دولت ايران در آخرين جلسه اين كنوانسيون با پيشنهاد ايران اين «پرندگان شكاري» وارد فهرست CMS يعني كنوانسيون حفاظت از گونه‌هاي مهاجر شد.

اين در حالي است كه معاون محيط طبيعي سازمان حفاظت محيط زيست مي‌گويد، كشورهاي عربي تلاش مي‌كردند تا «پرندگان شكاري» تا سال 2011 ميلادي به اين فهرست وارد نشود، اما سرانجام با تلاش ايران و حمايت ساير كشورها اين گونه‌ها در فهرست حفاظت قرار گرفتند.

دكتر دلاور نجفي با اشاره به برنامه حفاظت از هوبره مي‌افزايد: در منطقه آسيا 22 كشور خواستار برنامه‌اي مشترك براي حفاظت از هوبره بودند كه از سال‌هاي گذشته تهيه اين برنامه به‌عهده كشور عربستان گذاشته شده بود، ولي اقدام عملي در اين خصوص صورت نگرفته بود. وي تاكيد مي‌كند: در جلسه آخر كنوانسيون حفاظت از گونه‌هاي مهاجر (CMS) ، ايران به اين امر اعتراض و اعلام كرد كه كشورهاي عربي معمولا قاچاقچيان هوبره هستند و تدوين تفاهم‌نامه از سوي آنها كمكي به حفاظت اين گونه نمي‌كند. وي ادامه مي‌دهد: ‌بر اين اساس دو پيشنهاد مطرح شد كه سرانجام كشورهاي عضو موافقت كردند سه كشور ايران، عربستان و يكي از كشورهاي غيرعربي منطقه (پاكستان) تفاهم‌نامه حفاظت از هوبره را تدوين كنند.

معاون محيط طبيعي و تنوع زيستي سازمان حفاظت محيط زيست با اشاره به اين‌كه سال گذشته تفاهم‌نامه‌اي درخصوص حفاظت از پستانداران دريايي با كشورهاي عربي حاشيه خليج‌فارس و درياي عمان تهيه شد، مي‌گويد: در زمان امضاي اين تفاهم‌نامه در اسناد به جاي نام خليج‌فارس نام جعلي خليج‌عربي درج شده بود، كه بر اين اساس ايران از امضاي اين تفاهم‌نامه خودداري كرد. وي ادامه مي‌دهد: امسال و در آخرين اجلاس كنوانسيون حفاظت از گونه‌هاي مهاجر با همكاري وزارت‌خارجه، نام جعلي خليج عربي در اين اسناد به خليج فارس تغيير پيدا كرد و مسوولان كنوانسيون حفاظت از گونه‌هاي مهاجر پذيرفتند كه در تمام اسناد اين سازمان نام خليج‌فارس را جايگزين خليج‌عربي كنند.

از سوي ديگر با توجه به اين‌كه درناي سيبري نيز از جمله پرندگان در معرض خطر بوده و نياز به حفاظت است، ‌مسوولان سازمان حفاظت محيط زيست از تدوين و امضاي تفاهم‌نامه‌اي درخصوص حفاظت از درناي سيبري خبر دادند. بر اين اساس مقرر شد با توجه به اين‌كه پروژه بين‌المللي حفاظت از درناي سيبري تا سال 2009 ميلادي به پايان مي‌رسد، تفاهم‌نامه‌اي بين روسيه، قزاقستان، ايران و چين كه داراي اين گونه هستند امضا شود. به اين ترتيب اين تفاهم‌نامه با پيشنهاد ايران آذر سال آينده در كشورمان و با حضور نمايندگان سه كشور ديگر و كنوانسيون حفاظت ‌از گونه‌هاي مهاجر امضا مي‌شود.

اصول بنيادين

كنوانسيون حفاظت از گونه‌هاي مهاجر اصول بنياديني دارد كه مورد توافق كشورهاي عضو است. به اين ترتيب طرف‌هاي متعهد ضمن تصديق اهميت حفاظت از گونه‌هاي‌مهاجر و توافق دولت‌هاي مسير مهاجرت براي اقدام در‌اين‌خصوص‌، هر زمان كه امكانپذير و مناسب باشد، به گونه‌هاي مهاجري كه وضعيت حفاظتي‌آنها نامطلوب است‌، توجه ويژه مي‌كنند و براي حفاظت اين قبيل گونه‌ها و زيستگاه‌هاي آنان به‌صورت انفرادي و يا با همكاري‌ديگران قدم‌هاي لازم و مقتضي را برمي‌دارند. بر اساس اصول بنيادين، طرف‌هاي متعاهد ضرورت به‌كارگيري اقداماتي به‌منظور اجتناب ‌از در‌معرض‌خطر افتادن‌ گونه‌هاي‌مهاجر را تصديق مي‌كنند.

بر اساس اين كنوانسيون، كشورهاي عضو بايد تحقيقات مربوط به گونه‌هاي مهاجر را ارتقا داده‌، در آن همكاري‌كرده و از آن‌حمايت‌كنند.

آنچه مهم است آن كه كشورهاي عضو بر اساس اين اصول بنيادين در تامين حفاظت فوري از گونه‌هاي مهاجر مشمول ضميمه‌ يك‌ تلاش خواهند كرد.


حميده‌سادات ‌هاشمي